Türk Edebiyatı Tarihi      

      Halk Edebiyatı       

         Divan Edebiyatı         

       Modern Türk Edebiyatı      

      Yazar ve Şairler      

       Edebi Sanatlar       

         Edebi Akımlar         

       Anlatım Türleri      

      100 Temel Eser      

      Kitap Tanıtımları       

        Düzyazı Türleri         

        Edebiyat Sözlüğü      

      Dünya Edebiyatı      

        Edebiyat Makaleleri      




      Şiir Nedir?      

     Şiir Türleri       

        Ölçü         

       Uyak ve Redif    

     Halk Şiiri      

       Divan Şiiri       

         Modern Şiir         

       Görüntülü Şiirler      

      Türkülü Hikayeler     




      Türkçenin Tarihi      

     Dil Makaleleri       

        Ses Bilgisi         

     Kelime    

       Cümle      

       Paragraf       

        Metin         

      Yazım ve Noktalama      

      Atasözleri     

        Deyimler         

      Sözlükler      




     Planlar      

     Yazılı Soruları       

       Türkçe Dersi         

       Dil ve Anlatım Dersi    

    Türk Edebiyatı Dersi      

       Kompozisyon       

        ÖSS         

      SBS      

      KPSS     

      Kültür-Edebiyat Kulübü    

      Belirli Gün ve Haftalar      




Eski Türk Edebiyatında Mitolojik ve Evsanevi Kişiler Ana Sayfası...


ESKİ TÜRK EDEBİYATINDA MİTOLOJİK VE EFSANEVÎ KİŞİLİKLER

RÜSTEM


İranlıların, Şehname'de adı en fazla zikredilen efsanevî kahramanıdır. Rüstem, yi­ne kendisi gibi adı ve kahramanlıkları efsanelere karışmış ünlü Şehname kahrama­nı Zal'in oğludur. Daha küçüklüğünde kimsenin baş edemediği devler ve diğer korkunç yaratıklarla savaşmış mitolojik bir kişidir. Şehname için bir nevi Rüstem'in maceraları dense yeridir. Zira, hemen hemen bütün şahların maceralarında öyle veya böyle Rüstem'in etkileri vardır. İran orduları ne zaman sıkışsa veya mağlubi­yetle yüz yüze gelse Rüstem faktörü devreye girdiğinde savaşın kaderi değişir. Efsanevî İran şahı Keykavus'u esir olduğu devlerin elinden kurtaran ve bu macera­sında Heft-han adı verilen yedi aşılmaz engeli aşarak, Mazenderan seferiyle devle­ri mağlup eden odur. İran'ın ünlü kahramanı Bijen'i tutsak olduğu Efrâsiyâb'ın elinden kurtaran da odur. Rüstem, daha ziyade memdûh için bir kıyas malzemesi olur. Şâir övdüğü kişinin kahramanlık ve yiğitliğinden bahsederken, Rüstem'in de adını anar ve Rüstem'in övdüğü kişi yanında zavallı bir kişi olduğunu söyler. Bu tür beyitlerde memdûh dâimâ Rüstem'den daha üstündür veya onunla denktir.

Aşağıdaki beyitte şâir, eğer Rüstem benim övdüğüm kişinin askerlerini ve savaş sırlarını görseydi kılıcıyla hiç övünmezdi demektedir:

Görüp sipahini olsaydı vâkıf-ı rezmin

Tefâhur etmez idi darb-ı tîğ ile Rüstem

                                                   (Fuzûlî)

Rüstem, bazı şâirlerce aşkın çeşitli maceralarını anlatmada da kullanılmıştır. Bu durumda genelde sevgilinin kirpikleri öldürücülüğü, acımasızlığı yönünden Rüs­tem'in yayına benzetilmiştir. Rüstem'in sıfatı olan dâstân kelimesi aynı zamanda hile anlamına da geldiğinden, şâirler sevgilinin kaş, göz, kirpik, gamze vs. unsur­larını Rüstem'le beraber kullanmışlardır.

Nesîmî, sevgilinin kaş, göz ve kirpiğine Rüstem-i Destan dediğini söylemektedir:

Çün Nesîmîyim anun kaş u göz ü kirpiğine

Merdüm-i kalp-şiken Rüstem-i destân demişim

(Nesîmî)

Sinava Hazirlik