TİYATRO TERİMLERİ
C-Ç
Canlı
Gazete : Gazete başlıklarının konularına dayanan ABD' de ortaya çıkmış bir
tiyatro biçimi. Kısa, etkileyici sahnelerle günlük olayları eleştiren ve
toplumsal sorunlara değinen gösteri. Buna 'gazete tiyatrosu' da denir.
Canlı Karagöz (O.O.) : 1 Halk dilinde Orta Oyunu'na verilen ad.
2 XIV. Yüzyıl sonlarında, gölge oyunu tipleri ve giysileri ile sahnede
oyuncular tarafından oynanan oyun.
Cep Tiyatrosu: Sahnenin seyirciye çok yakın ilişkide olduğu az kişi
alan tiyatrolara verilen ad.
Cezvit Tiyatrosu: XVII.yüzyıl ortasından XVIII.yüzyıla değin süre gelen
dinsel öğreti tiyatrosu. Barok tiyatro biçimini benimsemiştir.Luther'in din
reformuna karşı gerçekleştirilmiş olan ve yalnızca katoliklere özgü gerici bir
tiyatro anlayışıdır.
Ciddi Komedya: Kentsoylu komedyası için Diderot'nun kullandığı bir
terim. Ciddi komedya soyluluğun yüksek komedya anlayışına ve aynı zamanda
halkın kaba güldürü anlayışına karşı ortaya konulmuş bir türdür.
Comedya: İspanyolcada, tam uzunlukta 'oyun' anlamında kullanılmıştır.
XVII.yüzyıl İspanyol tiyatrosunun altın çağına ilişkin olan Comedya kavramı.
Bunun alt türleri vardı. Bunlardan biri, Lope de Vega'nın buluşu olan ve
çeşitli serüvenleri içeren comedya de capa y espada (pelerin ve kılıç oyunu)
dur.
Commedya del ''Arte'': ''Usta işi oyun''' anlamına gelen İtalyan
doğaçlama tiyatrosu. Başlangıcı 1550'ye dayanan bu tiyatro bir seneryo
üzerinden dogaçlamalara gidilerek oynanan, müziklı, tartımlı bir halk
komedyası türüdür. Oyundaki gülmece, oyun oynandığı sırada ve o anda oyuncular
tarafindan uydurulur. Gerek sahne teknigi, gerekse tipleri açısından Avrupa
tiyatrosu ve Türk tiyatrosu etkilemiştir. Bu etkisini bugüne kadar da
sürdürmüştür.
Curcuna (O.O.) : 1 Orta Oyun'un başlangıcında ya da bu oyundan
bağımsız olarak ortaya çıkan o gün oynayacak olan tiplerin müzik eşligindeki
dansları.
2 soytarıların açık saçık hareketlerle gülünç danslar yaptikları
gösteri.
Curcunabaz (O.O.) : Curcuna içinde dans edip soytarılıklar yapan sivri
külahlı, bazen yüzleri maskeli oyunculara verilen ad.
Cüce (O.O.) : Orta Oyun'da curcunada ve atışmalarda ortaya çıkan ve
Kavuklu'yu kızdıran tip. Bu tipe ' Kavuklu Arkası ' da denir. Gölge Oyunu'nda
özdeşi Beberuhi ' dir.
Çadır Tiyatrosu: Oyun yeri büyük bir çadırın içinde olan tiyatro.
Ülkemizde bu terim açık saçık gösterilerin yer aldığı, oradan buradan toplama
adamlarla tiyatro gitmeyen küçük taşra kasabalarında oynayıp salt para kazanma
amacıyla kurulan derme çatma korsan topluluklar için kullanılmaktadır.
Çatışma: 1 Olay dizisinin gelişmesinde basamakları ortaya çıkaran
kişiler arasındaki iç ve dış çatışmalar.
2 Bir oyun kişisinin kendi içindeki bunalımı.
Çene Yarışı (O.O.) : 1 Orta Oyun'da Pişekar ile Kavuklu arasında
yarışmalı söyleşme.
2 Kavuklu'nun alt dudağını burnuna deydirme becerisi; bunun için
Kavuklu'yu oynayan sanatçılar alt dişlerini çektirir takma yaptırırlardı.
Böylece takma dişi çıkartınca çene daha çok yukarı kalkabiliyordu.
Çerçeve Sahne: oyun yeri ile seyirciyi,düz bir bağlantı çizgisi
üzerinde bir çerçeve ve perde ile ayıran büyüklerinde orkestra çukuru olan
İtalyan türü sahne.
Çerçeve Oyunu: Kişileri ve öyküyü arka planda bırakarak yaşamın
görünüşünü genişlemesine veren yada bir dönemi genellemesine gösteren oyun
türü; Kişilerin alın yazisini çerçevelerini etkisi ile açiklayan oyun.
Canlı Gazete : Gazete başlıklarının konularına dayanan ABD' de ortaya
çıkmış bir tiyatro biçimi. Kısa, etkileyici sahnelerle günlük olayları
eleştiren ve toplumsal sorunlara değinen gösteri. Buna 'gazete tiyatrosu' da
denir.
Canlı Karagöz (O.O.) : 1 Halk dilinde Orta Oyunu'na verilen ad.
2 XIV. Yüzyıl sonlarında, gölge oyunu tipleri ve giysileri ile sahnede
oyuncular tarafından oynanan oyun.
Cep Tiyatrosu: Sahnenin seyirciye çok yakın ilişkide olduğu az kişi
alan tiyatrolara verilen ad.
Cezvit Tiyatrosu: XVII.yüzyıl ortasından XVIII.yüzyıla değin süre gelen
dinsel öğreti tiyatrosu. Barok tiyatro biçimini benimsemiştir.Luther'in din
reformuna karşı gerçekleştirilmiş olan ve yalnızca katoliklere özgü gerici bir
tiyatro anlayışıdır.
Ciddi Komedya: Kentsoylu komedyası için Diderot'nun kullandığı bir
terim. Ciddi komedya soyluluğun yüksek komedya anlayışına ve aynı zamanda
halkın kaba güldürü anlayışına karşı ortaya konulmuş bir türdür.
Comedya: İspanyolcada, tam uzunlukta 'oyun' anlamında kullanılmıştır.
XVII.yüzyıl İspanyol tiyatrosunun altın çağına ilişkin olan Comedya kavramı.
Bunun alt türleri vardı. Bunlardan biri, Lope de Vega'nın buluşu olan ve
çeşitli serüvenleri içeren comedya de capa y espada (pelerin ve kılıç oyunu)
dur.
Commedya del ''Arte'': ''Usta işi oyun''' anlamına gelen İtalyan
doğaçlama tiyatrosu. Başlangıcı 1550'ye dayanan bu tiyatro bir seneryo
üzerinden dogaçlamalara gidilerek oynanan, müziklı, tartımlı bir halk
komedyası türüdür. Oyundaki gülmece, oyun oynandığı sırada ve o anda oyuncular
tarafindan uydurulur. Gerek sahne teknigi, gerekse tipleri açısından Avrupa
tiyatrosu ve Türk tiyatrosu etkilemiştir. Bu etkisini bugüne kadar da
sürdürmüştür.
Curcuna (O.O.) : 1 Orta Oyun'un başlangıcında ya da bu oyundan
bağımsız olarak ortaya çıkan o gün oynayacak olan tiplerin müzik eşligindeki
dansları.
2 soytarıların açık saçık hareketlerle gülünç danslar yaptikları
gösteri.
Curcunabaz (O.O.) : Curcuna içinde dans edip soytarılıklar yapan sivri
külahlı, bazen yüzleri maskeli oyunculara verilen ad.
Cüce (O.O.) : Orta Oyun'da curcunada ve atışmalarda ortaya çıkan ve
Kavuklu'yu kızdıran tip. Bu tipe ' Kavuklu Arkası ' da denir. Gölge Oyunu'nda
özdeşi Beberuhi ' dir.
Çadır Tiyatrosu: Oyun yeri büyük bir çadırın içinde olan tiyatro.
Ülkemizde bu terim açık saçık gösterilerin yer aldığı, oradan buradan toplama
adamlarla tiyatro gitmeyen küçük taşra kasabalarında oynayıp salt para kazanma
amacıyla kurulan derme çatma korsan topluluklar için kullanılmaktadır.
Çatışma: 1 Olay dizisinin gelişmesinde basamakları ortaya çıkaran
kişiler arasındaki iç ve dış çatışmalar.
2 Bir oyun kişisinin kendi içindeki bunalımı.
Çene Yarışı (O.O.) : 1 Orta Oyun'da Pişekar ile Kavuklu arasında
yarışmalı söyleşme.
2 Kavuklu'nun alt dudağını burnuna deydirme becerisi; bunun için
Kavuklu'yu oynayan sanatçılar alt dişlerini çektirir takma yaptırırlardı.
Böylece takma dişi çıkartınca çene daha çok yukarı kalkabiliyordu.
Çerçeve Sahne: oyun yeri ile seyirciyi,düz bir bağlantı çizgisi
üzerinde bir çerçeve ve perde ile ayıran büyüklerinde orkestra çukuru olan
İtalyan türü sahne.
Çerçeve Oyunu: Kişileri ve öyküyü arka planda bırakarak yaşamın
görünüşünü genişlemesine veren yada bir dönemi genellemesine gösteren oyun
türü; Kişilerin alın yazisini çerçevelerini etkisi ile açiklayan oyun.
Çevresel Tiyatro: Genellikle yaz aylarında, açık havada gösteriler
düzenleyen tiyatro. Çevresel tiyatro kavramı içinde alanlarda, kalabalıkların,
yaşadıkları çevrelerde düzenlenen nispeten kısa oyunlardan kurulu gösteriler
içeren tiyatro.Örn.'Happening '. Richart schecehner bu tiyatro için şu
ilkeleri önermiştir.
1 Yaşam ile sanat arasındaki geleneksel uzaklık kaldırılmalıdır.
2 Oyun alanı izleyici ile birlikte kullanılmalıdır.
3 Birkaç odak noktası olmalıdır.
4 Oyuncu,görsel işitsel öğeler kadar önem taşımalıdır.
5 Sahnede belirleyici etki sözle gelmelidir.
6 Oyun için ilginç alanlar seçilmeli, seyirci buralara
alıştırılmalıdır.
Çiçek Yolu: Sahneden seyirci salonunun ortasından geçen, salonun
arkasına denk uzayan ve seyircileri ikiye ayıran oyun yükseltisi. Dünya
tiyatrolarına Japon Kabuki tiyatrosundan geçmiştir. Bunu batıda ilk kez Alman
yönetmen Max Reinhardt kullanmıştır.
Çifte Kavuklu (O.O.) : Orta Oyunu'nda ustalık gösterisi yapmak üzere
iki Kavuklu'nun bulunması;bunlar aralarında yarışırlardı.
Çin Tiyatrosu: Büyük ölçüde simgelere baş vurarak ezgi,dans,akrobasi ve
sözsüz oyun sanhatlarının belirleştiren ve seyirciye Doğu tiyatrosuna özgü
göstermeci nitelikleriyle yönelen tiyatro.Şiirli konuşmaları ve simgelerden
oluşan bir dekoru vardır. Oyuncular rolü yaşayıp canlandırmazlar,onu
yansıtırlar. seyirci rolün ne olduğu ile değil, nasıl oynandığı ile ilgilenir.
Sovyet yönetmen m Meyerhold, sonra da Epik tiyatro kuramcısı Brecht, ünlü
Çinli oyuncu Mei Lang Fan yoluyla Çin tiyatrosundan etkilenmişlerdir.
Çocuk Tiyatrosu: İlk öğretim öncesinden ergenlik yaşına değin, çocuklar
için yapılan tiyatro.Gelişmiş ülkelerde çocuk tiyatroları genellikle dört yaş
öbeğinde ele alınır; bunlar beş ile yedi, ile dokuz, dokuz ile onbir ve onbir
ile ondört yaş öbekleridir.Çocuk tiyatroları çeşitlidir;
1 Çerçeve sahne içinde çocukların çocuklar için hazırlandıkları
gösteriler;
2 Çerçeve sahne içinde çocukların yetişkinler için oynadıkları
oyunlar;
3 Yetişkin oyuncuların çocuklar için oynadığı oyunlar; a)
Profesyonel oyuncuların büyük tiyatrolarda, çok sayıda seyirci önünde
oynadıkları büyük yapımlar; b) Profesyonel oyuncuların küçük bir alan
içinde çocukların arasında ve onlarla birlikte oynadıkları oyunlar;
4 Çocukların seyirci ortasında oynadıkları oyunlar;
5 Eğitmenlerin çocuklarla birlikte geliştirdikleri oyunlar;
6 Okulda eğitim amaçlı çocuklarla hazırlanan oyunlar.
Çok Amaçlı Sahne: Değişik sahne seyirci ilişkilerini sağlayacak biçimde
yapılmış sahne. Bazen ortada, bazen yanlarda, bazen önde yada hem önde hem
ortada yada yanlarda ve benzeri biçimde çaşitlilik içinde kullanılmaya el
verişli sahne yapısı.
Çözüm: Bir oyunun gelişimi içinde atılan düğümlerin çözülmeye başladığı
kesim.
Çözüm Sahnesi: Oyun konusunun tamamlanıp sonuca ulaştırıldığı yer