Türk Edebiyatı Tarihi      

      Halk Edebiyatı       

         Divan Edebiyatı         

       Modern Türk Edebiyatı      

      Yazar ve Şairler      

       Edebi Sanatlar       

         Edebi Akımlar         

       Anlatım Türleri      

      100 Temel Eser      

      Kitap Tanıtımları       

        Düzyazı Türleri         

        Edebiyat Sözlüğü      

      Dünya Edebiyatı      

        Edebiyat Makaleleri      




      Şiir Nedir?      

     Şiir Türleri       

        Ölçü         

       Uyak ve Redif    

     Halk Şiiri      

       Divan Şiiri       

         Modern Şiir         

       Görüntülü Şiirler      

      Türkülü Hikayeler     




      Türkçenin Tarihi      

     Dil Makaleleri       

        Ses Bilgisi         

     Kelime    

       Cümle      

       Paragraf       

        Metin         

      Yazım ve Noktalama      

      Atasözleri     

        Deyimler         

      Sözlükler      




     Planlar      

     Yazılı Soruları       

       Türkçe Dersi         

       Dil ve Anlatım Dersi    

    Türk Edebiyatı Dersi      

       Kompozisyon       

        ÖSS         

      SBS      

      KPSS     

      Kültür-Edebiyat Kulübü    

      Belirli Gün ve Haftalar      



DİNÎ-TASAVVUFÎ HALK EDEBİYATI
Nazım Türleri
İlâhi

-Herhangi bir tarikatın izini taşımaksızın Al­lah'ı öven şiirlere denir. Daima özel bir ezgi ile söylenir.
-Divan şiirindeki tevhit ve münacaatın Halk edebiyatındaki karşılığıdır. En ünlü şairi Yunus Emre'dir.
-Değişik tarikatlara göre “deme, nefes, âyin” gibi adlar alır. Şekil olarak Koşma biçimindedir. -Yani dörtlüklerden oluşur. Son dörtlükte şairin adı veya mahlası geçer. Genelde 7’li hece ölçüsü kullanılır. Bazı ilahilerde aruz vezni kullanılmıştır. Aruz vezninin kullanıldığı ilahiler gazel şeklindedir.

İlahi

Acep şu yerde var m'ola
Şöyle garip bencileyin
Bağrı başlı gözü yaşlı
Şöyle garip bencileyin

Kimseler garip olmasın
Hasret odına yanmasın
Hocam kimseler duymasın
Şöyle garip bencileyin

Nice bu dert ile yanam
Ecel ere bir gün ölem
Meğerki sinimde bulam
Şöyle garip bencileyin

Nefes

-Bektaşî şairlerinin yazdıkları tasavvufî şiirlerdir.
-Nefeslerde genellikle tasavvuftaki vahdet-i vücut (varlığı birliği) kavramı anlatılır. Bunun yanı sıra Hz. Muhammet ve Hz: Ali için övgüler de söylenir.
-Nefeslerde kalenderane ve alaycı bir üslûp göze çarpar.
-Edebiyatımızda Pir Sultan Abdal nefesleriyle ünlüdür.

               Güzel aşık cevrimizi
               Çekemezsin demedim mi
               Bu bir rıza lokmasıdır
               Yiyemezsin demedim mi

               Yemeyenler kalır naçar
               Gözlerinden kanlar saçar
               Bu bir demdir gelir geçer
               Duyamazsın demedim mi

               Bu dervişlik bir dilektir
               Bilene büyük devlettir
               Yensiz yakasız gömlektir
               Giyemezsin demedim mi

               Çıkalım meydan yerine
               Erelim Ali sırrına
               Can ü başı Hak yoluna
               Koyamazsın demedim mi

               Aşıklar kara baht(ı) olur
               Hakk'ın katında kutl'olur
               Muhabbet baldan tatl'olur
               Yiyemezsin demedim mi

               Pir Sultan Abdal Şahımız
               Hakk'a ulaşır rahımız
               On İk'imam katarımız
               Uyamazsın demedim mi


Nutuk

Nutuklar, tarikat büyüklerinin, tarikata yeni giren dervişlere, tarikat kurallarını öğretmek amacıyla söyledikleri şiirlerdir. Belli usullerde ezgili söylenir. Biçim olarak koşma ve semaî nazım biçimiyle yazılır.

               Evvel tevhid sürer mürşid dilinden
               Erişir canına fazlı Huda’nın
               Kurtulursun emarenin elinden
               Erişir canına fazlı Huda’nın 

               İkincide verir lafzatu’llâhı
               Anda keşf ederler sıfatu’llâhı
               Hasenat yeter der eder günâhı
               Erişir canına fazlı Huda’nın  

               Üçüncüde yâ Hû ismini oku
               Garib bülbül gibi durmayıp şakı
               Kendi vücudunda bulagör Hak’ı
               Erişir canına fazlı Huda’nın 

               Dördüncü esmaya nail olasın
               Enal’-Hak sırrına vâkıf bulasın
               Dahi ölmezden sen evvel ölesin
               Erişir canına fazılı Huda’nın  

               Gel imdi sen dahi şeyhin hâline
               Karışasm evliyanın yoluna
               Dalaşın sen âb-ı hayat gölüne
               Erişir canına fazlı Huda’nın

Devriye

Tasavvuf felsefesindeki inanca göre insanlar Tanrı katında yeryüzüne görüntülerle inerler. Önce taş toprak, sonra bitki, sonra hayvan, en son olarak da insan olarak görünür ve yine son durak olan Tanrıya dönerler. Konu olarak bu inancı işleyen şiirlere devriye denir. Devriyeler koşma nazım biçimiyle yazılır uzun olur. Ezgili söylenir. Öğretici şiirlerdir.

               Ak süt iken kızıl kana karışıp
               Emr-i Hak'la coşup cevlana geldim
               Mâ-i carî ile akıp yarışıp
               Katre-i na-çizden ummana geldim

               Dokuz ay on gün batn-ı maderde
               Kudretten gözüme çekildi perde
               Vaktim tamam olup ahiri yerde
               Çıkıp ten donundan cihana geldim

               Hakikat meyinden nûş edip kanıp
               Can gözlerim o gafletten uyanıp
               Kudretten her türlü renge boyanıp
               Bu âlem-i nakş u elvana geldim

               Bir zerreyim âfitâbımdan durum
               Aşk ile mesrurum kalbi pür-nûrum
               Ta ezelden zevk-ı seyre mecburum
               Seyr ü sülük edip seyrana geldim
                                                                           Hüsni


Şathiye

Şathiye (şathiyat-ı sofiyâne), tasavvufla ilgili kavramları Tanrı ile şakalaşır gibi işleyen şiir türüdür. Biçim olarak koşma ve semaî nazım biçimi ile yazılır. Dini ve tasavvufi halk şiirinde genel olarak mizahi manzumelere şathiye adı verilir. Tasavvufi konuları işleyenleri şathiyat-ı sûfiyâne adını alırlar. İnançlardan alaylı bir dille söz eder gibi yazılan şiirlerdir. Görünüşte saçma sanılan bu sözlerin, yorumlandığında tasavvufla ilgili türlü kavramlara değindiği anlaşılır. Bu tür şiirlere genellikle Bektaşi şairlerinde rastlanır. Medrese hocalarına göre bu şathiyeler küfür sayılır. Bu türün en tanınmış şairi Kaygusuz Abdal’dır.

               Yücelerden yüce gördüm,
               Erbabsın sen Yüce Tanrı
               Bu Allah’lığı sen nereden,
               Satın aldın, kaça Tanrı?

               Ali ile bir olmuşsun,
               Bir mektepte okumuşsun,
               Ali olmu hafız kelam,
               Sen okursun hece Tanrı

               Kıldan köprü yaratmışsın,
               Gelip geçsin kullar deyu
               Hele biz beri duralım,
               Yiğit isen geç a Tanrı…

               Unuttun diye namazı,
               Bizi ateşe atarsın
               Kul yanması abes değil,
               Gel bas kızgın saça Tanrı…

               Kaygusuzum der buradan,
               Cümle mahluku yaradan
               Kaldır perdeyi aradan,
               Gezelim bilece Tanrı…

                               Kaygusuz Abdal





Sinava Hazirlik