Ninniler, çocukları uyutmak için çok eski zamanlardan beri söylene gelen, çoğunlukla türkü formundaki sözlü halk ürünleridir.

Ninniler çoğunlukla ortak (anonim) olmakla birlikte, söyleyici o anda kendi duygularını yansıtan ninniler de yaratıp söyleyebilir. Bu nedenle ninniye "anne şarkısı" da denir.

Anadolu Türkçesindeki ninniye, Azeri Türkleri "laylay", Kerküklüler "leyley", Kazan Türkleri "bişik cırı", Türkmenler "hudi-havdu", Özbekler "alla", Kazak Türkleri "eldiy-beşik cırı", Kırgız Türkleri "aldey beşik ırkları" derler.

Ölçü ve uyak düzeni: Yapı bakımından çoğunlukla dörtlükler halinde olup lirik türküler sınıfına girseler de, ölçü ve uyak bakımından belli bir düzen izlemeyenleri de görülür.

Konu: Ninniler, bebekleri uyutmak için öyle "laf olsun" diye söylenmiş "Dandini dandini dasdana, danalar girmiş bostana" gibi boş içerikli ezgiler değildir. Çoğu zaman ninni, anne ile bebek arasında çok özel bir "iletişim aracı" görevi yapar. Yer yer de çocuktan çok anneye yöneliktir. Çünkü anne, o her ne kadar anlamasa da, ninniler aracılığıyla bebeğiyle dertleşir; sevinçlerini acılarını onunla paylaşır. Bir başka deyişle, ninni ezgisiyle bebeğe, sözleriyle de söyleyene bir ruh dinginliği verir ve önemli bir "psikoterapi" uygulaması yerine geçer. Örneğin, yeni doğan torununu hayırlamak, bir süre "oğul ekmeği yiyip gelin ağusu içmek" için oğlunun evine giden kaynana, beğenmediği gelininin yüzüne bir şey diyemeyince, çıkar yolu, bebek torununa ninni aracılığıyla şöyle seslenmekte bulur:

"Dandini dandini danadan

Bağışlasın yaradan

Bir kötüce anadan

Doğmuş bu şah balaban"

Yürek ağusunu bununla da atamayan babaannenin, gelininin tüm yakınlarını kötüleyip kendi aile bireylerini yücelten şu ninisi de önemli bir "öfkeyi dışavurum aracı" dır.

"Hayhayısı var bunun

Mısır'a kılıç sultanı

Bir emmisi var bunun

Fidan boylar keleşi

Bir babası var bunun

Küllü ağı bardağı

Bir anası var bunun

İnci mercan kol bağı

Bir halası var bunun

Yurtta kalmış kör kedi

Bir teyzesi var bunun

Değirmende dev kocası

Bir dedesi var bunun

Hasıraltı akrebi

Anneannesi var bunun

Beyti şerif bekçisi

Bir dedesi var bunun

Döşek minder kadını

Babaannesi var bunun".

Yoksulluk nedeniyle kocası gurbete çalışmaya giden kadınlar, karşılaştıkları zorlukları, eşlerine duydukları özlemi, onlardan haber alamamanın sıkıntısını ninnilere döküp çocuklarıyla şöyle paylaşırlar:

Beşiğine koydum seni

Baban hep üzüyor beni

Baban çabuk gelse de bir

O zaman ben görsem seni

Neen neen neen nen

Kuzuma da benim neen nen.

Beşiğini ben belerdim

Höllüğünü hep elerdim

Baban eve geleydi bir

Ona derdimi söylerdim

Neen neen neen nen

Yavruma da benim neen nen.

Beşiğine beşiğine

Beyler kona eşiğine

Baban zengin olsa da bir

Altın taksam beşiğine

Neen neen neen nen

Yavruma da benim neen nen.

Evliliklerinde pek çok özveride bulundukları halde, yine de kocaları tarafından değerleri bilinmeyen ve mutsuz olan kadınlar da bu kırılmışlıklarını ninnilere yükleyip şöyle yansıtırlar:

Beşiğim beştir benim

Yaram on beştir benim

Ev ettim emek ettim

Emeğim hiçtir benim

Neen neen neen nen

Kuzum da uyusun neen nen

Dağa doğdu güneşler

Yarama fitil işler

Gelmeye yavrum başına

Başıma gelen işler

Neen neen neen nen

Yavrum da uyusun neen nen

Yavrum uyusun benim

Çabuk büyüsün benim

Yiğit olup gezende

Gönlüm yürüsün benim

Neen neen neen nen

Oğlum da uyusun neen nen.

Anadolu'da bazı aileler, genel yargının ve dıştan görünenin tersine "anaerkil"dir. Böyle ailelerde, kocası da dahil, evi çekip çeviren, evin yükünü omuzlayan, önemli kararları veren çoğu zaman kadındır. Böyle olunca da, çoğunlukla, eşinden saygı görür ve yükü paylaşılır. Bu nedenle adına "babalar ninnisi" denilen ve eşine yardımcı olmak isteyen erkeklerin, çocuklarını uyutmak için söyledikleri ninniler de vardır.

Ninni çaldım yatasın

Uykulara batasın

Bu uyku senin değil

Gidip satın alasın

Neen neen neen nen

Hadi kuzum uyusun neen nen

Uzak yoldan gelirim

Kuzu gibi melerim

Eğer sen yoruldunsa

Bırak ben de belerim

Neen neen neen nen

Benim kuzum uyusun neen nen

Ninni derim uyusun

Uyusun da büyüsün

Anan çok yorgun oğul

Uyu ki o uyusun

Neen neen neen nen

Hadi oğlum uyusun neen nen.

Sonuç olarak görülüyor ki, ninniler de öteki sözlü halk edebiyatı ürünleri gibi halkın ve yaşamın gerçeklerini estetik ölçüler içinde ses ve söz olarak yansıtan önemli halk yaratılarıdır.