DİVAN ŞİİRİ NAZIM BİÇİMLERİ
Müstezad
Bir gazelin her dizesine kısa bir dize ekleyerek oluşturulan şiir biçimidir. Çoğunlukla aruzun mef'ulü/ mefailü/ mefailü/ feulün kalıbı kullanılarak yazılırlar. Her dizeden sonra bu kalıbın ilk ve son birimleri olan mef'ulü/ feulün kalıbına uygun bir kısa dize söylenir. Eklenen bu kısa dizeye ziyade denir. Ziyadeler dizeden sayılmadığı için iki uzun iki kısa dizeden oluşan dört dize bir beyit sayılır. Kısa dizeler okunsa da okunmasa da beytin anlamı bir bütün oluşturur. Ziyadesi bir satırdan fazla olan müstezadlar da vardır. Tek ziyadeli müstezatlara "sade" çitf ziyadeli olanlara ise "çift" adı verilir.
En çok görülen müstezâd kafiyesi dört şekildedir (Büyük harfler uzun, küçük harfler kısa mısralar):
1. Aa Aa Bb Aa Cc Aa
2. Aa Aa Bx Aa Cx Aa
3. Ab Ab Cc Ab Dd Ab
4. Ab Ab Cx Ab Dx Ab
Örnekler:
Ey şûh-ı kerem-pişe dîl-i zâr senindir
Yok minnetin asla
Ey kân-ı güher anda ne kim var senindir
Pinhân u Hüveydâ
Sen kim gelesin meclise bir yer mi bulunmaz
Baş üzre yerin var
Gül goncasısın gûşe-i destâr senindir
Gel ey gül-i rana
Neylersen edip bir-iki gün bâr-ı cefâya
Sabreyle de sonra
Peymâne senin hâne senin yâr senindir
Ey dil tek ü tenhâ
Bir bûse-i cân bahşına ver nakd-i hayatı
Ger kail olursa
Senden yanadır söz yine bazar senindir
Ey âşık-ı şeydâ
Çeşmân-ı siyeh mest-i sitem kakülü pür-hâm
Ebrûları pür-çîn
Benzer ki bu dîldâr-ı cefâkâr senindir
Biçâre Nedîmâ
Nedim
Çeşmüm acı yaş ile ağularla kanupdur
Cism ise yanupdur
Ol çeşm-i siyeh neyleyem efsâne sanupdur
Gönlüm usanupdur
Nâz uyhusına kıldı yine gözleri mu'tâd
Çok eyledi bîdâd
Sabr eyle dilâ vakt ola lâbüd uyanupdur
Senden utanupdur
La'l-i lebün ey dilber-i kattâl-i pür-âşub
Ey fıtneli mahbûb
Hüsn-i dil-i uşşâka ne cür'etle kanupdur
Kana boyanupdur
Ey hoş ki gam-ı aşka giriftar degüldüm
Bîmâr degüldüm
Ol günleri bîçâre gönül şimdi anupdur
Kendi kazanupdur
Eyler felegün reng-i şafak-rûyını şebgûn
Hayretle diger-gûn
Ol dem ki benüm hûn-ı sirişküm boşanupdur
Derya bulanupdur
Şemşîr-i cefâsını çekiip kesdi amânum
Dûr eyledi cânum
Sedd-i sitemünden reh-i fikrüm kapanupdur
Aklum tayanupdur
Ol kâfir-i bed-kîş idicek zülfini tâlân
Galip kılup îmân
Güftar-ı perişanına hayfâ inanupdur
Dâme tolanupdur
Şeyh Gâlib
Divan Edebiyatı
Divan Şiiri
Divan Nesri
