CEM’İYYET

Birbirine uygun veya birbirine karşı anlamlı kelimeleri bir arada bulundurmaya denir. Böyle sözlere cem’iyyetli adı verilir. Bu tarife göre cem’iyyet tenasüp ve tezadı aynı anda ifade eder.

Bir tâir-i kudsîyi uçurdun yuvasından

Bir lâne-i sevdâyı eyledin ey mest!

Burada tair ile uçurmak birbirine yakın anlamlı kelimelerdir.

CEZÂLET

Söyleyişleri kulağa sert gelen kelimelerin ifade içinde kullanılmasıdır. Ahengi konuya göre ayarlayan önemli bir anlatım şeklidir. Sanatçı; şiddet, azamet, büyüklük, vakar, ölüm, korku, savaş v.b. konulardan söz ederken, kelimeleri de anlattığı hale uygun düşecek kalın sesli olanlar arasında seçer. Mesela savaşı anlatırken, çekâçak, gülbank… kelimelere yer verir.  Bu tip kalın sesli kelimelere elfâz-ı cezâle, taşıdıkları niteliğe de cezâle denir. Cezâletin tersi “rikkât”tır.

CİNAS

Söylenişleri ve yazılışları bir, anlamları ayrı kelimeleri bir arada kullanma sanatıdır. Bu şekildeki kelimeleri bir arada kullanmaya tecnis (cinas yapma) denir. Cinas divan edebiyatında en çok kullanılan kelime sanatlarındandır. Cinasta önemli görülen dört nokta vardır. Eskilerin “vücuh-ı erba-i ittifak (ittifak edilen dört yön) dedikleri hususta iki kelimenin harfleri; tür, sayı, heyet, ve düzen bakımından uygun olmaları gerekir. Ayrıntılar için tıklayınız.

ÇAPRAZ KAFİYE

Dörder mısralık bendlerle kurulan nazım şeklindeki dizelerin sıralanış türüdür. Her dörtlüğün tek sayılı mısraları ile çift sayılı mısraları kendi aralarında kafiyelidir. abab, cdcd, efef… Dörtlük sayısı sınırlı değildir. Her türlü konuya elverişli olduğu için çok kullanılır. Çapraz kafiyeye çaprazlama da denir.

ÇOCUK EDEBİYATI

Çocuklar için yazılmış bütün yayınları içine alır. Çocuk edebiyatında okuyucu olarak sadece çocuklar hedef seçilir veya bütün insanlığın, bütün milletin malı olan değerli eserler çocuklar için yeniden işlenir. İlk çocuk edebiyatını halk edebiyatı Ürünleri, ninniler, tekerlemeler, masallar, türküler, bilmeceler, hikaye ve efsanelerdir. Dini inancı telkin eden ürünler ön sırada yer alırlar. Çocuklara yönelik edebiyatın ilkçağlardan itibaren oluşmaya başladığını biliyoruz. İlk ürünler din eğitimi ile ilgili didaktik eserler idi. Zamanla eğlendirici ve avutucu kitaplar da yazılmaya başlandı. Yazmalar istinsah yoluyla çoğaltıldığı için dar bir çevrede okuyucu bulabiliyordu. Matbaanın XVII. yüzyılda yaygınlaşması ve geliştirilen yeni tekniklerle daha ucuz kitap basılması, çocuk edebiyatının geniş bir alana yayılmasını sağladı.

 
İlk resimli çocuk kitabının l637’de, Johann Amos Comenius tarafından Orbis Pic(urs (Resimlerle Dünya) adıyla yayınlandığını görüyoruz. Daniel Defoe (1659-173 l)’nun Robinson Cruose ‘u, .lonathan Swift (1667-l745)’in Güliver’in Gezileri, Jean de la Fontaine (162l-l695)’in fabılları dünyaca ünlü çocuk edebiyatının ürünleridir.  Türk edebiyatında, Nğbi (1642- l7l2)’nin Hayriye mesnevisi ile Sümbülzade Vehbi (l7l9-1809)’nin Lütfiye-i Vehbi’si çocuklara yönelik yazılıilk eserler kabul edilir. Tanzimatla birlikte önce tercüme, sonra telif yoluyla çocuklar için eserler verilmeye başlanmıştır.

 Ayrıntılar için tıklayınız.