BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:1

                 XVI. YÜZYIL

   “P L E İ A D E”  O K U L U

Yedi şair tarafından kurulmuş bir şiir akımıdır. Adları, yedili bir yıldız kümesinden alınmadır.

TARİH (yaklaşık)

       1549-1560

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Fransız dilinde Yunan ve Latin şiiriyle yarışabilecek güçlü bir şiir yaratma

·         Antik döneme ve İtalya’ya (özellikle Petrarque’a) büyük bir hayranlık

·         Güzellik idealine bağlanmış şairler

BAŞLICA TEMLER:

     *Lirizim

     *Zamanın geçiciliği

     *Aşk duyguları, Mitoloji

BAŞLICA TÜRLER:

       şiir

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Sone

·         Eleji

·         Alegori, istiare

·         Teşbih

·         Ritim ve ahenk

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Du Bellay (1522-1560)

Ronsard (1524-1585)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR: 2

                 XVII. YÜZYIL

                 B A R O K   O K U L

XVI. yüzyılın sonlarında doğmuş sanat akımıdır.

TARİH (yaklaşık)

       1610-1660

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Dünya, bize değişik açılardan görünür ve değişir. Değişen şeyerin zevki de geçicidir, kurallara bağlanamaz.

·         Kuruntular, illizyonlar ve başrkalaşım önemlidir.

·         Dünya çok zaman düzensizdir ve karmaşa içindedir.

·         Tuhaf ve acaip şeylere karşı derin bir ilgi.

BAŞLICA TEMLER:

     *Değişkenlik, kararsızlık, istikrarsızlık

     *Görünüşler

     *Kuruntular, hayaller, vehimler, illizyonlar.

     *Hareket

BAŞLICA TÜRLER:

       Şiir, roman, Tiyatro

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Oynanma  amaçlı piyesler

·         Sık kullanılan söz sanatları: İstiare, alegori, teşbih, tezat.

·         Ağır ifadeler

·         Araştırılmış etkili anlatım teknikleri

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Saint-Amant (1594-1661),  Th. de Viau (1590-1626), Corneille (komedi),  Cyrano de Bergerac.

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:3

                 XVII. YÜZYIL

   K L Â S S İ S İ Z M      OKULU

XVII. yüzyılın ikinci yarısının yazarları tarafından yaratılan güzellik ve insanlık ideali.

TARİH (yaklaşık)

       1660-1680

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Şahsî eserler yaratmaktan vazgeçmeksizin eski yazarları örnek aldılar.

·         Tahlil, analiz düşkünlüğü.

·         Yazar, bir ahlâkçıdır, ebedî bir insanlığa ulaşmak için ferdi aşma gayreti. Yüksek idealler, Evrensel gerçeklikler. Derin bir beğenilme isteği.

BAŞLICA TEMLER:

     *Türlerin birbirinden ayrılması, farklılaşması

     *Kurallara uyma: Üç birlik kuralı (Zaman birliği, mekan birliği, konu birliği), Gerçeğe uygunluk, Görgü kurallarına uygunluk,

       *Üslupta denge, ölçü, düzen, basitlik, tabiilik.

BAŞLICA TÜRLER:

       Tiyatro, şiir, Roman

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Klâsik Trajedi

·         Her düzeyde  komiği içine alan komedi.

·         Psikolojik roman

·         Fabl,

·         Dinî söylev, hitâbet.

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Moliere (1622-1673); Racine (1639-1699); La Fontaine  (1621-1695); Bossuet ( 1627-1674)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:4

                 XVIII. YÜZYIL

        AYDINLANMA DEVRİ

XVII. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan fakat aydınların fikirlerini bir ansiklopedi çıkararak ortaya koymasıyla hız kazanan bir fikir akımıdır.

TARİH (yaklaşık)

       1751-1772

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Bilimin, bilgilerin gelişmesi.

·         Bilginin özgürlüğe kuvuşması ve halka yayılması.

·         İnsanlığın ilerlediği görüşüne inanma.

·         Aklî, rasyonel bir düşüncenin bilime ve diğer konulara uygulanması, gözleme, deneye, sorgulayıcı düşünceye öncelik verilmesi.

BAŞLICA TEMLER:

     *Önyargıların tenkidi,

     *Bağnazlıkla, tutuculukla, batıl inanışlarla, doğaüstü görüşlerle mücadele,

       *Doğaötesini ve kilisenin doğmalarını reddetme.

         *Hoşgörü ve hürriyet, mutluluk ve başarı özlemi.           

BAŞLICA TÜRLER:

      Deneme, Roman

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Deneme, felsefi masallar, roman, sözlük, ansiklopedi maddeleri, söylev.

·         İronik, hicivli ifadeler

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Voltaire (1694-1778); Montesquieu (1689-1755); Rousseau  (1717-1778); Diderot ( 1713-1784)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:5

                 XIX. YÜZYIL

                  R O M A N T İ Z M

Klasisizmin zevkinden, güzellik ülküsünden ve kurallarından ayrılarak duyguya ve özgürlüğe yönelen edebî akım.

TARİH (yaklaşık)

       1820-1850

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Hissîliğin, hassasiyetin, duyguların değer kazanması.

·         Sonsuzluğa özlem, dinî duygular

·         Kaçma, uzaklara gitme arzusu: Geçmiş zamanlara özlem, bilinmeyen, yabancı ülkelere özlem (Ekzotizm)

·         Hüzün, ihtiras

·         Ferdin, “ben”in ön plana çıkması

BAŞLICA TEMLER:

     *Aşk, kişisel ıstıraplar

     * Tabiat

      *Lirik, dokunaklı konular

      *Birinci şahıs’ın ön plana çıkması

BAŞLICA TÜRLER:

        Şiir, Roman, Tiyatro

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Lirik şiir , lirik nesir

·         Derin düşünceler.

·         Epik bir ton, ağıt

·         İstiare, alegori

·         Türlerin birbirleriyle karışması

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Chateaubriant (1768-1848); Lamartine (1790-1869); Musset  (1810-1857); V. Hugo ( 1802-1885)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:6

                 XIX. YÜZYIL

                  P A R N A S S İ Z M

Romantizme tepki olarak doğan ve “sanat için sanat” anlayışına bağlı olan bir edebiyat akımıdır. Bir bakıma klassisizme geri dönüş hareketidir. Realizm ve natüralizmin şiire uygulanmasıdır.

TARİH (yaklaşık)

       1850-1860

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Kişi romantikler gibi gibi  hep kendisini ifade etmemelidir.  

·         Şiirde tasvire önem verme.

·         Kusursuz, mükemmel biçim güzelliği.

·         Bir edebî eserin varlık sebebi sadece güzelliktir: “Sanat için sanat”

·         Parnassizm, realizm ve natüralizm gibi, pozitivizmin edebiyata yansımasıdır.

BAŞLICA TEMLER:

     *Tabiatı , bir resim imiş gibi algılama.

     * Ahenk, renk ve ışıltının (mücevher, vb.)  peşinde olmak.

      *Arkeoloji ve antikiteden esinlenme.

BAŞLICA TÜRLER:

        Şiir

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Sone, Balad

·         Seçkin kelimeler, doğru, mükemmel ifade,

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Leconte de Lisle(1818-1894); Th. Gautier(1811-1872); Hérédia (1810-1857); V. Hugo ( 1842-1905)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:7

                 XIX. YÜZYIL

                  R E A L İ Z M

Romantizmin idealizmine ve lirizmine tepki olarak doğan sanat akımı.

TARİH (yaklaşık)

       1830-1870

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Gerçeğin mümkün olan en sadık ifadesini elde etmek.  

·         Romancı bilim adamı gibi çalışmalıdır: Gözlem metodundan ve pozitivist felsefeden yararlanmalıdır.

·         Romancı, çevrenin ruh üzerindeki tesirini göstermelidir.

·         Dış ve iç gerçeklikler bir ve aynı şeylerdir.

BAŞLICA TEMLER:

     *Bir çevrenin bir çağın geleneklerinin sergilenmesi, tarihî, politik,  sosyal bağlarının gözlemlenmesi. Çevrenin, şehrin, köyün,  kişi üzerindeki etkileri, sosyal sefaletler, debdebe tezadı.

     * Ahenk, renk ve ışıltının (mücevher, vb.)  peşinde olmak. Akeoloji ve antikiteden esinlenme.

BAŞLICA TÜRLER:

        Roman

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Nesnellik, objektif olma kaygısı.

·         Üçüncü şahıs ağzından anlatma, çeşitli oaylara bağlanmış entrik, geniş tasvirler, gerçekleri ifade etme gayreti.

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Stendhal (1783-1842); Balzac (1799-1850); Flaubert (1821-1880)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:8

                 XIX. YÜZYIL

                  N A T Ü R A L İ Z M

Bilimlerin, deneysel tıbbın ve psikiyatrinin tesirinde doğmuş bir sanat akımıdır.

TARİH (yaklaşık)

       1870-1890

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Aşırı bir realizm.  

·         Realizmde görülen belge ve tasvir merakı daha aşırı hale gelmiştir.

·         Romancılar eserlerinde sosyal ve biyolojik determinizmin kişiler ve toplum üzerindeki etkilerini sergiler. Böylece roman bir deney alanı olur.

BAŞLICA TEMLER:

·         Fizyolojinin insan psikolojisine tesirleri.

·         Ruhî  ve fizikî kusurların sergilenmesi. Soyaçekim ve çevrenin etkileri. Çalışma hayatı, şehir hayatı, makinalar, endüstri devrimi.

BAŞLICA TÜRLER:

        Roman

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Birkaç nesli art arda anlatan roman dizileri.

·         Çevrenin tasviri, teknik ve özel kelimelerden oluşan bir roman dili. Destanî istiareler.

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Zola (1840-1902); Maupassant (1850-1893); Goncourt Kardeşler

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:9

                 XIX. YÜZYIL

            S E M B O L İ Z M

Natüralizm akımına karşı Baudelaire’in şiirinin etkisinde doğan bir şiir akımıdır.

TARİH (yaklaşık)

       1869-1896

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Bilgilerimiz, idrakimiz özneldir.  

·         Şair, sayıp dökmek, tasvir etmek, hikâye etmek yerine bir duyguyu yaşatmalı, zihinde uyandırmalıdır .

·         Şiir sözden ziyade musikîye yakın olmalıdır.

BAŞLICA TEMLER:

·         Mitoloji, ortaçağ efsâneleri, dinî hikâyeler,.

·         Hissedilen dünya ile bilinmeyen dünya arasındaki ilişkiler. Şiir, gizli dünyalara ulaşmanın aracıdır.

BAŞLICA TÜRLER:

        Şiir

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Mensur şiir.

·         Semboller

·         Ahenkli bir dil.

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Verlaine (1844-1896); Rimbaud (1854-1891); Mallarmé (1842-1898)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:10

                 XX. YÜZYIL

         S Ü R R E A L İ Z M

Apollinaire’in ve Dada hareketinin tesirinde I. Dünya Savaşı sonrasında doğmuş bir sanat hareketidir.

TARİH (yaklaşık)

       1924-1969

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Düşüncelerin, aklın denetimi olmaksızın güzellik ve ahlâk kaygılarına düşmeden ifade edilmesi gerekir.  

·         Sanat özgürleşmenin ve devrimin bir aracıdır. .

·         Akılcılığın reddi.

·         Freud psikolojisinden yararlanma

·         Sanat eseri aklın değil, tesadüfün ve otomatizmin ürünüdür.

BAŞLICA TEMLER:

·         Başkaldırı,.

·         Şehirlerin büyüsü, garip rastlantılar.

·         Biliçsizler, rüyalar, hayâller.

BAŞLICA TÜRLER:

       ( Bütün Türlerde)

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Şiir, otomatik yazı, .

·         Şekilli şiirler (calligrammes)

·         İmaj ve fikir çağrışımları.

·         Beklenmedik istiareler

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Breton (1896-1966); Eluard (1895-1952);  Aragon(1897-1982) Desnos(1900-1945) Peret (1899-1959)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:11

                 XX. YÜZYIL

              ABSÜRD  AKIMI

Egzistansiyalizm felsefesinden doğan bir sanat akımıdır..

TARİH (yaklaşık)

       1938-1960

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Beşerî hayatın saçmalıklarının ifadesi, insanın “yabancı”laşması.  

·         Tiyatro alanında: Geleneksel tiyatro anlayışından uzaklaşma.Realist ve psikolojik tiyatronun reddedilmesi.

·         Uzaklaşma.

.

BAŞLICA TEMLER:

·         İnsanın yalnızlığı

·         Seçme iradesi,

·         Varoluş problemi

·         Bilinçsizliğe yönelme

·         Dilin anlamsızlığı

BAŞLICA TÜRLER:

                      Roman, Tiyatro

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

·         Geleneksel yapıların (perde, sahne ...) reddedilmesi,

·         Anlamsız monologlar

·         Tekrarlar, uyumsuzluklar.

·         Piyeslerdeki yazar açıklamalarının (didascalier) önem kazanması.

·         Nesnelerin çokluğu, istilâsı.

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Sartre (1905-1980); Camus (1913-1960);  İonesco (1912-1994) Beckett (1906-1989)

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:12

                 XX. YÜZYIL

         Y E N İ   R O M A N

Geleneksel romanın yapısını değiştirerek yazılan yeni tarz romanların genel adıdır.

TARİH (yaklaşık)

       1950-1980

KURALLARI ve NİTELİKLERİ :

·         Psikolojik romanın terk edilmesi.  

·         Şahıs kadrosunun ikinci plana düşmesi.

·         Kronolojik sırayla anlatımdan vaz geçme.

.

BAŞLICA TEMLER:

·         Romanların konuları: Bir yazının macerası,

·         Romanın düğüm bölümünün yokluğu,

·         Anlatının devamlı olmaması, kopuk kopuk olması.

BAŞLICA TÜRLER:

                      Roman

BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:

*Tasvirler önem kazanır, ayrıntılar bütün incelikleriyle anlatılır

*İç diyaloglar kullanılır

*Nesneler ve mekân önem kazanır.

BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Robbe-Grillet (1922-   .....  )

Michel   Butor (1926-.... )

 Nath. Sarraute (1900-1999)    Claude Simon (1913-   ........)