İSLAMİYET ETKİSİNDEKİ TÜRK EDEBİYATI
DEDE KORKUT HİKAYELERİNDEKİ KİŞİLER
Dede KorkutKitabı'nda "BOY" 'u anlatılan kahramanlar çokluk , destan kişilerine benzetilmektedir . Bir kere , kahramanların yüzde doksanı beyler , hatunlar , bey oğulları olup yüksek soydan gelirler . Kişilerden bir kısmı insanüstü kuvvet sahibidir . Bazı kahramanların gövdeleri dahi insandan ziyade bir devi andırmaktadır .
Dede Korkut , müslüman Oğuz'ların desatnlı hikayeleri olduğu için , burada tanrılan ve
yarım tanrılar yoktur . Fakat sırasında kuş olup uçan ak sakallı Azrail , Deli Dumrul'u yerden
yere vuran bir ilah gibi tasarlanmıştır . Yine bu hikayelerde insanüstü yaratıklar mesela tek gözlü bir dev olan Tepegöz bir çobanla peri kızının birleşmesinden doğmuştur. İnsan ölçüsünde tutulan kişiler bile eşsiz sayılabilecek kadar yiğittirler . Kadınların çoğu üstün savaşçı , silahşör ve binicidirler .
O halde Dede Korkut Kitabı'nda yaşayan kişilerin çoklukla destan kahramanlarına benzediklerini söylemek yanlış olmaz .
KİŞİLERİ GENEL OLARAK ELE ALDIĞIMIZDA;
Hanlar Hanı Bayındır , diğer Türk hanlarının kendisine bağlı oldukları bir büyük handır . Hikayelerin daha faal kahramanı Salur Kazan'dır .
Ayrıca İç Oğuz ve Taş Oğuz diye tanıtılan iki oğuz zümresi vardır .
Hikayelerin bazı kahramanları (Basat) halka ağır eziyetler eden bir canavarı öldürerek ün kazanır . (Tepegöz Hikayesi) Bunlar bazen bir yerine birkaç canavarı sıra ile yere sererler (Kan Turalı Hikayesi). Hikayelerde , bir kurt tarafından büyütülmüş eski destan kahramanlarına benzer , fakat bu sefer bir arslan tarafından beslenmiş kahramanlar görülür. (Basat)
Hikayelerin kahramanları atlarını , kadınlarını , silahlarını namus bilip severler . At , ağaç , su , ve ışık sevgisi onlarda tabiat ve İslam inanışıyla birleşmiştir . Savaşçı olmakla birlikte bunlarda yankılanan asıl öz yüksek bir ahlaka dayanmaktadır . Soy sop içinde , aile içinde kök salmış bir ahlak , sağlam bir karakter , doğruluk , sözünün eri olma , gerektiği zaman kendini ortaya atma ve hiçbir sakıncayı düşünmeden kendini verme , adalet , ... kısacası insan olma onların en belli çizgisidir .
Ana sevgisi , eş sevgisi , sevgilinin bütün engellere , zamana karşı direnip süren , sönmeyen bağlılığı , oğul-baba-kardeş sevgisi onlarda çok güçlüdür.
Hikayelerin kadınları , kızları ince belli , selvi boylu , beyaz tenli , al yanaklı , ala gözlü kara saçlı , dar ağızlıdır . Ata biner , silah kullanır , erkeği kadar savaş gücüne sahiptir . Kadınlar ve kızlar , en zor zamanlarda erkeklerin yanında bir silah arkadaşı olarak meydana çıkarlar . Fakat kadına itibar ve savgi , daha çok onun mukaddes Türk çocuğunun annesi olmasındandır . Anne olmayan kadına aynı itibar gösterilmez.
Hikayelerde kadın ve erkek , annelerinin ve babalarının da üstüne yükselerek birbirleri için en büyük fedakarlığı yaparak sevgiyle ölesiye bağlıdır . Gerek çocukları için , gerek birbirleri için hayatlarını fedadan çekinmeyen vefalı ve manalı kişilerdir . (Deli Dumrul Hikayesi)
Türkler ömürleri savaşlarda geçtiği için , Türk ailesinde çocuğun kıymeti büyüktür. Milletin devamını sağlayacak olan çocuk bu bakımdan yarı mukaddes varlıktır . Çocuklarında Yine milletin devamını gerçekleştirecek olan erkekleri daha kıymetli tutulur . (Bamsı Beyrek Hikayesi)
Çocuklar biraz büyüyünce ok atmayı , ata binmeyi , avlanmayı , savaşta kılıç çalmayı ... öğrenirler .Çocukların , yaşları büyük de olsa , babalarının , analarının , ağabeylerinin ellerini
öpmeleri , onların öğütlerini , emirlerini dinlemeleri vazgeçilmez bir terbiye icabıdır.
Dede Korkut Hikayeleri
İslami Devir Edebiyatı
Dede Korkut Hikayeleri
Geçiş Dönemi Eserleri
Geçiş Dönemi Sanatçıları
